Oqaluttuassartaa

Nunatta Naqiterivia A/S, Sydgrønlands Bogtrykkeri A/S Kalaallit Nunaanni tunisassiorfiit pisoqaanersaasa ilagaat. 1790-imili nunatsinni naqiterisoqarniartalersimavoq, qatanngutigiinniat Nuummi ajoqersuisuisa ilaat Jesper Brodersen Sachenimi Herrnhut-imeereersimalluni naqiterissutinnguamik assigiinngitsunik naqinnertalimmik tikisitsimmat. Naqiterissutinnguaq taanna atorlugu Kalaallit Nunaanni tussiutit siullii 1794-imi saqqummersinneqarput. Ukiulli 60-it qaangiummata aatsaat Kalaallit Nunaanni naqiterisoqaqqittalerpoq, niuertoq H. J. Rink 1855/56-imi Nuummi ilinniarfissuarmi ilinniartuusut suleqatigalugit Jesper Brodersenip 1790-ikkunni naqitersissutigisimasaata sinneri iluaqutigalugit naqitigaalunnguanik saqqummersitsimmat. Rink 1857-imi ujaqqat atorlugit naqitsissummik assaannarmillu naqitsissutinik marlunnik naqiterinermilu atortussanik pisariaqartunik allanik Danmarkimiit pissarsivoq. Taamalu qatanngutigiinniani ajoqersuisoq Samuel Kleinschmidt kalaalerlu Lars Møller suleqatigalugit naqiterivivimmik pilersitsilluni.

Atortorissaanngeqalutik sulisarsimapput, ukiorpassuarnilu lim sirupilu akuleriissillugit aatsillugit naqiterissutissamik sanasarsimapput, amerlaqisutigullu namminneq paaq atorlugu qernersaatissamik sanasarsimallutik. Aallaqqaataani Rinkip naalakkatut illuani naqiterisarsimapput, 1862-imiilli ullumikkumut naqiterivik assigiinngitsunik illutaqartarluni ingerlasimavoq. 1861-imi »Atugagdliutit« saqqummersinneqartalerput, 1874-imiillu akuttoqatigiissumik ukiumut 12-riarlugit saqqummersinneqartarsimallutik. Suliffeqarfik ukiorpassuarni siullerni ukiukkuinnaanerusoq ingerlanneqartarsimavoq, aasaanerani matoqqasarluni, ukiullu sinnerani naammassineqarsinnaasut suliarineqartarlutik.

Rinkip assaannarmik naqiterutitoqaa 1896-imi naqiterummik saviminiusumik taarserneqarpoq, taamalu suliassat sukkanerusumik ingerlanneqartalerlutik. Suliffeqarfik 1911-imi nutaanik naqiterissutitaaqqippoq, aammalu kakkersaatitaarlunilu killuissutitaarluni, sulili assaannarmik ingerlanneqaruni. 1926-mi aatsaat motorimik ingerlateqalerpoq, nalunaaquttallu akunneranut arkinik 1600-nik naqiterisoqarsinnaalerluni. »Atuagagdliutit« ukiorpassuarni siullerni 200-400-ngorlugit naqiterneqartarsimasut 2.400-ngorlugit naqiterneqartalerput, kingusinnerusukkullu aamma naqitigassanik allanik, pisanik allattuiffinnik, ullorsiutinik, landsrådit ataatsimiissutaannik kalaallisullu atuakkanik naqiterisoqartalerluni. Taamanikkullu inunnik arfineq marlunnik sulisoqalersimalluni.

Ukiorpassuarni siullerni Kujataata Naqiterivia Kujataata Landskarsianit pigineqarpoq, 1927-mili Grønlands Styrelsemit, kingusinnerusukkut Kalallit Nunaannut Ministereqarfinngortumit pigineqalerluni. Kingusinnerusukkulli namminersornerulerneq eqqunneqarmat nammineq aningaasaateqarfiliuunneqarluni namminersortutut ingerlalerpoq. Aningaasaateqarfik 1993-imi allanngortinneqarpoq massakkutut piginneqatigiiffinngorluni Kalaallit Nunaanni Namminersornerullutik Oqartussat kisiisa piginnitsigalugit.

1942-miit qallunaatut aviisi »Grønlandsposten«, qallunaanut Kalaallit Nunaanniittunut, silarsuarmi sorsunnersuit aappaata naalani nunaminnut atassutaarukkallarsimasunut attaveqaatitut isigineqarsimasoq naqiterneqartalersimavoq. Aviisi taanna 1952-imi »Atuagadliutit«-nut kattunneqarpoq »Atuagadliutit – Grønlandsposten«-imik taaguuteqalerlutik – aviisilu taanna ullumikkut sapaatip akunneranut marloriarlugu Nunatta Naqiteriviani naqiterneqatarpoq.

Maannakkut naqiteriviusoq Noorlerniittoq 1949-50-imi innaallagissiorfiup eqqaani sananeqarpoq, illulu taanna kingusinnerusukkut naqiterivimmut ilanngunneqarpoq, ineriartornermut malinnaanissaq pissutigalugu maskinat atortut amerliartornerat ilutigalugu tamanna pisariaqalersimammat, silarsuarmi sumiiffinni allani naqiteriveqarnikkut ineriartorneq malinnaaffigiumallugu. 1956-imi nunatsinni aviisi alla »Sermitsiaq« aallartinneqarpoq, taannalu aamma ullumikkut Nunatta Naqiteriviani naqiterneqartarpoq, aviisillu taakku marluk saniatigut aamma aviiserpassuit pilerisaarutit, atuarfinni atuagassat, atuagassiat naqitikkallu allat assigiinngitsorpassuit naqiterneqartarput.

Naqiteriviup oqaluttuarisaanerani ukiuni 125-ni siullerini naqitersimasunik pisariaqartitsineq tungavigalugu saqqummersitsisoqartarsimavoq, naqiterivillu kulturimut qaammarsaanermullu pingaaruteqarluinnarsimavoq pitsaasunillu angusaqarfiusarsimalluni.

Eqqarsaat tamanna eqeersaqqinniarlugu naqiterivik nunatsinnilu naqiterisitsisarfik »Atuakkiorfik«, taamanikkut aamma Kalaallit Nunaanni Namminersornerullutik Oqartussanit pigineqartoq, 2003-imi kattutsinneqarsimapput. Tamannali 2005-imi taamaateqqiinnarneqarpoq, piginnittuusup aningaasaqarneq ataqatigiissumik ingerlassinnaanngimmagu. Assartuinikkut attaveqarnernikkullu ineriartorneq pissutaallutik naqiterivik kulturikkut tusagassiornikkullu saqqummiussisarfittut ingerlasinnaajunnaarsimavoq, ullumikkullu taamaallaat naqiterivittut nutaaliaasumik aningaasarsiorfittut nunatsinni nunanilu allani unammilleqatigiinneq tunngavigalugu ingerlatutut ingerlasinnaalersimalluni, nunatsinni naqitigassat sumiluunniit naqiterneqarsinnaalersimammata, nunani allani naqitertinneqarsimasut umiarsuakkut sap.ak. 1 ½-iinnaq timmisartukkullu Kangerlussuakkut nalunaaquttat akunneri sisamaannaat atorlugit assartorneqarsinnaalersimammata. Suliffeqarfilli pitsaasumik sulisarneq, qanittumiinneq, eqaatsimik sukkasuumillu aaqqiisinnaaneq iluaqutigalugit suli nunatsinni naqitigassat ilarpassuinik suliaqartarpoq.

Nunata Naqiterivia ullumikkut qangattuulli suli kalaalliinnaarusunik sulisoqarpoq, affaat suliffeqarfimmi suliamik ilinniagaqarsimasut ilinniartuusimasullu, allallu Kalaallit Nunaanni naqitigasserinikkut suliffeqarfinni allani suliffeqalersimapput taamaalillutillu nunatsinni tusagassanik siammarterisarnermi iluaqutaasumik suliaqalersimallutik.

Atuakkat.:

Sørensen, J. Klug: Sydgrønlands Bogtrykkeri, "Grønland", Det Grønlandske Selskab, 1954, nr. 11 p431-435

Lynge, Kr.: Bogtrykkerivirksomheden i Godthåb, "Træk af Kolonien Godthaabs Historie 1728-1928 v/K. Honoré Petersen, Sydgrønlands Bogtrykkeri, 1928

Oldendow, Knud: Bogtrykkerkunsten i Grønland, En boghistorisk oversigt, Kbhvn. 1957.

Siunissaq

Siunissaq isumalluarnartutut isigaarput. Kaaviiaartitat amerliartormata maskinallu nutaanngoriarttormata inissamik annerusumik pisariaqartitsilersimavugut, taamaattumillu maannakkut illutarisatta pisoqqap, nuannersulli Noorlernut 14-miittup nutaamik anginerusumik pissanganartunillu taarsernissaanut pilersaarutit naammassingajalerpagut.